Józef Tischner – Filozofia dramatu

Theatrum mundi, czyli „teatr świata”, to klasyczny topos, porównujący ludzkie życie do gry na scenie. W swojej książce „Filozofia dramatu” ks. Józef Tischner próbuje się z nim zmierzyć z punktu widzenia filozofii chrześcijańskiej, przesiąkniętej silnym duchem humanizmu. Zdaniem autora możemy pojmować swoja egzystencję jako sytuacje dramatyczną za sprawą trzech czynników. Są nimi „otwarcie na innego człowieka, otwarcie na scenę dramatu i na przepływający czas” (s. 7). Żyjąc w określonym czasie, analogicznym do czasu akcji sztuki teatralnej, otwieramy się bowiem nieustannie na spotykanych przez nas ludzi, niczym na innych bohaterów oraz scenę, jaką jest otaczający nas świat.

Autor analizuje relacje jakie tworzymy z innym ludźmi, pochylając się między innymi na samym momencie spotkania z drugim człowiekiem, kwestii wzajemności, błądzeniach w poszukiwaniu różnego rodzaju wartości czy potępieniu i usprawiedliwieniu. Mnie samego najbardziej zaciekawił fragment, dotyczący jednego z rodzajów wyżej wspomnianych błądzeń, jakim jest „błądzenie w żywiole piękna”.  Ciężko jednoznacznie określić, czym jest piękno. Nie sprowadza się ono bowiem tylko do zwykłej estetyki. Jak pisze  Tischner: „Mimo że nie wiemy dokładnie, co stanowi istotę piękna, zdarzają się sytuacje, w których bez żadnych wątpliwości i wahań mówimy: ona (on) jest piękna (piękny)” (s. 115).

Najłatwiej można zrozumieć to stwierdzenie podczas obcowania ze sztuką, na przykład obrazem. Nawet, jeśli brak nam wiedzy z zakresu malarstwa, to patrząc na wielkie dzieła sztuki, mimowolnie czujemy zachwyt. Skoro obraz uczyniony ludzką ręką tak do nas przemawia, to o ileż bardziej piękno drugiego człowieka, będącego dziełem samego Boga. W dodatku wiedzy z zakresu ludzkiego piękna nie da się tak na prawdę nigdzie nabyć, dlatego uderza ono każdego z nas w ten sam, niedający się opisać sposób. Jak mówi autor w dalszej części książki: „piękno – i to właśnie piękno spotkanego człowieka – bywa większe niż ludzkie możliwości percepcji”.

Przytoczone przeze mnie zagadnienie stanowi jedynie niewielki wycinek tego, co możemy przeczytać w książce „Filozofia dramatu”. Jako że codziennie natrafiamy na swojej drodze na rozmaitych ludzi, jej motyw przewodni, czyli spotkanie z drugim człowiekiem, jest uniwersalny dla każdego z nas. Warto więc do niej zaglądnąć chociażby po to, aby rozpocząć refleksję nad codzienną dramaturgię naszego życia i być może zacząć spoglądać na nią dzięki temu w znacznie bardziej pozytywny sposób. Jak głosi tytuł tej serii – czytajcie Tischnera!

Adam Jarosz